Informator - udział kuratora w kontaktach rodziców z dzieckiem

        Realizowanie prawa do kontaktów rodziców z dzieckiem w obecności kuratora sądowego jest jedną z możliwości, którą zgodnie z art. 113² § 2 pkt 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może zastosować sąd. O kontaktach w obecności kuratora sądowego w obecności kuratora sądowego sąd orzeka z urzędu lub na wniosek stron.

      Zakres obowiązków kuratora sądowego obecności przy realizacji kontaktów, regulowany jest § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca 2003 r., w sprawie szczegółowego sposobu wykonywania uprawnień i obowiązków kuratorów sądowych.

           W praktyce udział kuratora sądowego w kontakcie rodzica z dzieckiem polega na stawieniu się kuratora w określonym terminie, miejscu oraz czasie, zapewniając, by kontakt ten nie trwał dłużej i biernym udziale w przebiegu kontaktu. Wymienione kwestie tj.: termin, czas i miejsce kontaktu są określone w orzeczeniu sądu.

       Odpis orzeczenia, w którym zastosowano udział kuratora sądowego w kontaktach osoby uprawnionej z dzieckiem jest przekazywany do właściwego zespołu kuratorskiego. Kierownik zespołu przekazuje postanowienie do realizacji kurator zawodowemu, który może podjąć decyzję o samodzielnym udziale w kontaktach lub zlecić udział w kontaktach kuratorowi społecznemu. Nie jest obligatoryjne, aby kontakty zabezpieczał zawsze ten sam kurator sądowy, co związane jest z pragmatyką zarządzania zasobami ludzkimi w zespole
i możliwościami czasowymi poszczególnych kuratorów sądowych.

 Obowiązki kuratora sądowego obecnego przy kontakcie rodzica z dzieckiem:

1. Obowiązek stawienia się w określonym terminie, o określonej godzinie i w określonym miejscu – zgodnie z treścią orzeczenia. Obecność kuratora w kontakcie uchylić może postanowieniem lub zarządzeniem sędzia, a nie uczestnicy.  
2. Nieprzerwany udział przez cały czas trwania kontaktu.
3. Zakończenie kontaktu po upływie przewidzianego orzeczeniem czasu.
4. Sformułowanie notatki służbowej z udziału w kontakcie i niezwłoczne przedłożenie jej sądowi.

Sprawy i czynności, które nie należą do zakresu obowiązków kuratora sądowego.

1. Kurator nie ma obowiązku kontaktowania się ze stronami celem ustalenia ich gotowości do realizacji orzeczenia.
2. Kurator sądowy nie ingeruje w przebieg kontaktu poza oczywistymi sytuacjami stanowiącymi zagrożenie zdrowia lub życia dla osób biorących udział w kontakcie. Wtedy też może posiłkować się pomocą innych służb (policja, straż miejska, pogotowie ratunkowe).
3. Kurator sądowy nie ma roli doradczej czy zastępującej strony kontaktu w zakresie ich obowiązków.
4. Kurator sądowy nie ma uprawnień do jakiejkolwiek modyfikacji orzeczenia sądu tj. w zakresie godziny rozpoczęcia i zakończenia kontaktu, miejsca realizacji przekazania małoletniego jak realizacji samego kontaktu. Nie ustala ze stronami innych terminów kontaktów.
5. Kurator sądowy nie mediuje pomiędzy stronami, nie negocjuje, nie nakłania dziecka do uczestnictwa w kontakcie.  

Kurator sądowy w trakcie obecności przy realizacji kontaktów małoletnich wraz z osobami uprawnionymi porusza się z nimi środkami komunikacji zbiorowej (MZK, PKS, PKP itp.) lub zarejestrowaną taksówką. Kurator nie przemieszcza się prywatnym pojazdem osoby uprawnionej lub zobowiązanej, a tym bardziej nie przewozi uczestników i małoletnich swoim środkiem transportu.

Uprawnienia stron: 

1. Uprawnienie do obecności kuratora sądowego w trakcie kontaktu rodzica z dzieckiem – zgodnie z orzeczeniem sądu.
2. Uprawnienie do zapoznania się z treścią notatki służbowej sporządzonej przez kuratora sądowego obecnego przy kontakcie w ramach ogólnego uprawnienia strony procesowej do zapoznania się z treścią akt postępowania (po uprzednim złożeniu wniosku o wgląd do akt sądowych).
3. Uprawnienie do innych ustaleń kontaktów dziecka z osobą uprawnioną bez udziału kuratora.
4. Składania wniosków w przedmiocie kontaktów.

 Obowiązki stron: 

1. Obowiązek powiadomienia sądu i kuratora sądowego o zaniechaniu realizacji kontaktu na 3 dni przed planowanym terminem kontaktu niezależnie od przyczyny zaniechania, chyba, że przyczyna ta wynika ze zdarzeń nagłych i losowych poświadczonych stosownym dokumentem.
2. Obowiązek dokonania opłaty za udział kuratora w kontakcie, określonej przez sąd
   w orzeczeniu (jeżeli kosztów związanych z uczestnictwem kuratora nie pokrywa Skarb Państwa).
3. Obowiązek punktualnego stawienia się osoby uprawnionej do kontaktu i o czasie wskazanym w treści orzeczenia.
4. Punktualne stawienie się osoby zobowiązanej do wydania małoletniego do kontaktu wraz z małoletnim oraz odpowiednie przygotowanie małoletniego (np. ubiór stosowny do warunków pogodowych – w przypadku kontaktów realizowanych poza miejscem zamieszkania małoletniego).

 Istotne dane:

               Wysokość opłaty za udział kuratora sądowego w kontakcie wynosi 10% kwoty bazowej dla kuratorów zawodowych ustalony na dany rok kalendarzowy.  

Często zadawane pytania:

1. Czy w ramach kontaktu mogę zabrać dziecko na wycieczkę poza teren danej miejscowości, na przykład w góry czy nad jezioro?

 Odpowiedź:

Kurator zawodowy jest związany właściwością miejscową sądu, zatem kontakt powinien odbywać się na terenie właściwości sądu lub w miejscu wprost wskazanym w orzeczeniu.

2. Czy mogę zmienić terminy, godziny lub miejsca spotkań, które odbywają się przy udziale kuratora samodzielnie lub w porozumieniu z drugim rodzicem?

 Odpowiedź:

Kurator zawodowy związany jest treścią orzeczenia, a zatem zmiana istotnego elementu orzeczenia może nastąpić wyłącznie poprzez wydanie nowego orzeczenia na wniosek uprawnionej strony.  Zatem nawet zgoda obydwu stron nie uprawnia kuratora do podejmowania czynności, które nie wynikają z orzeczenia. Strony mogą realizować zgodnie ustaloną formę kontaktu osoby uprawnionej z dzieckiem bez udziału kuratora, o ile nie sprzeciwiają się temu inne orzeczenia cywilne lub karne. 

 3. Czy jeśli kontakt nie dojdzie do skutku, to wcześniej przelane środki finansowe zostaną zwrócone lub pozostaną akonto przyszłego, zaplanowanego kontaktu?

 Odpowiedź:

Jeśli sąd nie zostanie skutecznie powiadomiony o braku realizacji kontaktu i kurator podejmie czynności, wówczas przyjmuje się, iż wykonuje czynności zgodnie z orzeczeniem, a zatem ma uprawnienie do ubiegania się o wynagrodzenie za udział w kontakcie. Z czynności udziału przy realizacji kontaktu kuratora może zwolnić jedynie sąd. Ostatecznie to sąd podejmuje decyzje
w kwestii przesunięcia zaliczki.

 4. Czy jeśli uprawniony nie ma możliwości wzięcia udziału w kontakcie, to może ustanowić na swoje miejsce inną, wskazaną przez siebie osobę, na przykład krewnego?

Odpowiedź:
Kontakt jest formą realizacji praw wskazanej w orzeczeniu osoby, a zatem warunkiem jest obecność uprawnionego w kontakcie. Przy czym, jeżeli orzeczenie sądu nie zebrania wprost udziału w kontakcie osób trzecich (dziadkowie, rodzeństwo itp.), kurator nie ingeruje wobec takiej sytuacji, jeżeli osoby te dołączą do spotkania, lub będą przebywać w miejscu realizacji kontaktu.

5. Czy w sytuacji, kiedy małoletni mający odbyć kontakt z uprawnionym, nie chce odbyć tego kontaktu, to czy mogę poprosić w tej sytuacji o pomoc kuratora sądowego?

Odpowiedź:
Kurator sądowy zgodnie z przepisami nie ma uprawnień do ingerencji w kontakt, co za tym idzie nie może również nakłaniać do wzięcia udziału w kontakcie czy odmowy udziału w kontakcie.

6. Czy w ramach realizacji prawa do kontaktu uprawniony może zaproponować dowolne miejsce i sposób spędzania kontaktu?

Odpowiedź:
W pierwszej kolejności o miejscu czy sposobie odbywania się kontaktu decyduje orzeczenie sądu. Jeśli w orzeczeniu sąd nie wskazał wprost miejsca czy formy kontaktu lub nie zakreślił ram tych kwestii, wówczas uprawniony może samodzielnie zdecydować o miejscu czy formie spędzania kontaktu. Należy jednak mieć na uwadze przede wszystkim właściwość miejscową działania sądu a co za tym idzie także kuratora sądowego, bezpieczeństwo biorących udział w kontakcie oraz fakt, aby wybrana forma czy miejsce licowało z godnością i powagą kuratora sądowego jako funkcjonariusza publicznego oraz umożliwiało kuratorowi sądowemu realny udział w kontakcie. Kurator sądowy powinien mieć możliwość ciągłego towarzyszenia małoletniemu i osobie uprawnionej, wobec czego kontakty nie powinny obywać się na basenie, w parku linowym, stoku narciarskim, sali zabaw, parku rozrywki itp.

7. Kto pokrywa koszty biletów wejść kuratora do miejsca realizacji kontaktów np. zoo, kino, planetarium lub samego transportu?

Koszty związane z realizacją obecności przy kontakcie nie mogą obciążać kuratora sądowego. Osoba uprawniona powinna pamiętać, że kurator zobowiązany jest do obecności przez cały czas trwania kontaktu i jeżeli chce uniknąć dodatkowych kosztów wybierać miejsce kontaktu, które nie generuje dodatkowych kosztów tj. park, plac zabaw.  

8. Czy mogę wymagać od kuratora, aby dopilnował, żeby uprawniony ubrał dziecku czapkę, podał leki, wybierał taką, a nie inną formę zabawy?

Kurator w żaden sposób nie ingeruje w formę spędzania czasu osoby uprawnionej z dzieckiem, poza oczywistymi sytuacjami stanowiącymi zagrożenie zdrowia lub życia dla osób biorących udział w kontakcie. Wtedy też może posiłkować się pomocą innych służb (policja, straż miejska, pogotowie ratunkowe).